عفونت بخیه یکی از شایعترین و خطرناکترین عوارض هر نوع جراحی به شمار میرود که فاکتورهای متعددی در آن نقش دارند. عدم رعایت بهداشت، داشتن سیستم ایمنی ضعیف و یا عدم استفاده از پانسمان مناسب بر روی زخم، عواملی هستند که میتوانند موجب ورود میکروب به زخم بخیه و بروز عفونت شوند. عفونت میتواند روند بهبود زخم را به طور کامل مختل کرده و در موارد گسترده میتواند حتی جان فرد را نیز به خطر اندازد. در مراحل ابتدایی و خفیف عفونت میتوان با رعایت اصول بهداشتی و مراقبت صحیح، به درمان عفونت بخیه در منزل پرداخت و از پیشرفت آن جلوگیری کرد. به همین دلیل شناخت دلایل بروز عفونت، علائم و نشانههای آن، نحوه درمان خانگی عفونت بخیه و چگونگی پیشگیری از بروز این عارضه میتواند نقش بسیار موثری در بهبود روند ترمیم زخم جراحی شما داشته باشد. پس تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
چرا بخیه زخم جراحی دچار عفونت میشود؟
رعایت بهداشت محیط و ابزار جراحی در هنگام انجام عمل اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا باز بودن پوست و بافتهای بدن هنگام جراحی، بستر مناسبی برای ورود انواع میکروبها از جمله باکتریها، قارچها یا میکروارگانیسمهای خطرناک به داخل بدن فراهم میکند. به همین دلیل در صورت عدم رعایت نکات بهداشتی، احتمال بروز عفونت در بخیه جراحی افزایش پیدا میکند. علاوه بر این، فاکتورهای دیگری نیز وجود دارند که موجب بروز این عارضه میشوند که شامل موارد زیر هستند:
- آلودگی زخم هنگام جراحی یا پس از آن: حتی اگر تمام اصول بهداشتی نیز هنگام جراحی رعایت شوند، گاهی ممکن است آلودگی هنگام بخیه زدن و حتی تعویض پانسمان رخ دهد.
- عدم رعایت بهداشت پس از عمل: اگر زخم با دست آلوده لمس شود، به طور نامناسب شستشو داده شود و یا پانسمان آن به موقع تعویض نشود، میکروبها در ناحیه زخم رشد میکنند.
- بافت مرده یا ترشحات زیاد در محل بخیه: زمانی که بافت نکروزه یا ترشحات چرکی در محل بخیه وجود داشته باشد، محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میکند که احتمال بروز عفونت را افزایش میدهد.
- کشیدگی یا فشار زیاد روی بخیه: در صورتی که ناحیه دارای بخیه بیش از حد حرکت کند، بیمار به طور مکرر سرفه کند، بیمار چاق باشد و یا فعالیت خود را به صورت زود هنگام شروع کند، لایههای زخم دچار بازشدگی شده و عوامل عفونی وارد میشوند.
- عدم استفاده از پانسمان مناسب: استفاده از پانسمانهای غیراستریل یا پانسمانهایی که نمیتوانند رطوبت را کنترل کنند، باعث میشود که زمینه مناسب برای رشد میکروبها فراهم شود.
- ضعف سیستم ایمنی بدن: بیمارانی که به دیابت مبتلا هستند، سالمندان، افرادی که سوءتغذیه دارند و یا بیمارانی که داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، بیشتر از سایر افراد در معرض عفونت بخیه قرار دارند.
- خونریزی یا هماتوم زیر پوستی: اگر خون یا سرم زیر بخیه تجمع پیدا کند، از اکسیژن رسانی به بخیه و انتقال مواد مغذی جلوگیری کرده و به رشد باکتریها کمک میکند.
- رعایت نکردن توصیههای پزشکی پس از عمل: در صورت داشتن فعالیتهای سنگین، خیس شدن زخم پیش از زمان تعیین شده و یا قطع زودهنگام آنتی بیوتیک تجویز شده، همگی میتوانند باعث بروز عفونت شوند.
نشانههای عفونت بخیه که باید جدی بگیرید
- قرمزی شدید و گسترده در اطراف بخیه: زمانی که ناحیه زخم قرمز و ملتهب باشد و این قرمزی فراتر از محدوده بخیه پیش برود، نشانه بروز عفونت است.
- تورم، سفتی یا گرمی غیرطبیعی در محل زخم: احساس گرما و تورم موضعی نشان دهنده واکنش التهابی بدن در برابر عفونت است.
- درد مداوم یا افزاینده در ناحیه بخیه: در صورتی که فرد در ناحیه بخیه احساس درد و ناراحتی داشته باشد و یا درد روز به روز بیشتر شود، به معنای بروز عفونت است که باید جدی گرفته شود.
- تب، لرز یا احساس ناخوشی عمومی: افزایش دمای بدن و داشتن تب و لرز به معنای گسترش عفونت از محل بخیه به سایر نقاط بدن است.
- باز شدن بخیه یا تاخیر در ترمیم زخم: عفونت در روند ترمیم زخم بسیار موثر بوده و باعث شل شدن یا بازشدگی بخیه میشود.
- تغییر رنگ پوست اطراف بخیه: تیرگی، بنفش شدن یا ایجاد خطوط قرمز در اطراف زخم یکی از نشانههای پیشرفت عفونت محسوب میشود.
- خارش شدید همراه با سایر علائم التهابی: در صورتی که خارش غیرعادی در محل بخیه وجود داشته باشد و یا با ترشح و قرمزی پوست همراه باشد، نشانه عفونت خواهد بود.
آشنایی با روشهای درمان عفونت بخیه در منزل
درمان عفونت بخیه در منزل تنها زمانی امکانپذیر است که عفونت خفیف و کنترل شده باشد. در غیر این صورت باید حتما به مراکز تخصصی مراجعه کرده و درمان را به افراد متخصص و حرفهای بسپارید. معمولا روشهای درمان خانگی جهت کاهش بار میکروبی، جلوگیری از پیشرفت عفونت و سرعت بخشیدن به روند ترمیم زخم انجام میشود، به همین دلیل فرایند آن اغلب در چندین اقدام مراقبتی خلاصه میشود. در ادامه این اقدامات را برای شما توضیح میدهیم.
1. مرحله اول؛ شستشوی اصولی محل بخیه
زخم بخیه باید به صورت روزانه با سرم نرمال سالین یا محلولهای شستشوی تجویز شده توسط درمانگر تمیز شود تا میکروبها و ترشحاتی که بر روی زخم وجود دارند، از بین بروند. استفاده از الکل، بتادین و حتی آب معمولی توصیه نمیشود؛ مگر آنکه پزشک تجویز کرده باشد.
2. مرحله دوم؛ خشک نگه داشتن و محافظت از زخم
پس از آنکه ناحیه زخم به خوبی شستشو داده شد، باید اطراف آن را با گاز استریل به آرامی و به صورت ضربهای تمیز نمود، تا میزان رطوبت پوست به حداقل رسیده و از رشد باکتریها جلوگیری شود.
3. مرحله سوم؛ استفاده صحیح از داروهای موضعی تجویزی
در صورتی که احتمال بروز عفونت وجود داشته باشد و یا نشانههای عفونت دیده شود، باید پزشک داروی آنتی بیوتیک موضعی تجویز کند تا عامل عفونت را از بین ببرد. از مصرف خودسرانه هرگونه داروی آنتی بیوتیک خودداری کنید تا مقاومت میکروبی ایجاد نشود.
4. مرحله چهارم؛ پانسمان مناسب و تعویض منظم آن
بر اساس شرایط زخم بخیه، ممکن است از پانسمانهای مختلفی استفاده شود که نوع آن را باید پزشک یا درمانگر زخم تعیین کند. در صورتی که زخم ترشح داشته باشد، باید از پانسمانی استفاده کنید که بتواند ترشحات را جذب کرده و در عین حال محیط زخم را کاملا مرطوب نگه دارد تا بتواند ترمیم شود. تعویض پانسمان نیز باید حتما در زمانهای مشخص شده و با به صورت استریل انجام شود.
5. مرحله پنجم؛ کاهش فشار و کشش روی زخم
وارد شدن هرگونه فشار یا کشش به زخم بخیه، موجب باز شدن و پارگی پوست میشود؛ به همین دلیل باید به اندازه کافی استراحت کرده، حرکات خود را محدود کنید و از وارد شدن فشار به طور مستقیم به ناحیه جراحی شده خودداری نمایید.
6. مرحله ششم؛ تقویت سیستم ایمنی بدن
سیستم ایمنی بدن نقش بسیار مهمی در بهبود سریع زخمها و جلوگیری از بروز هرگونه عفونت ایفا میکند. به همین دلیل شما میتوانید با مصرف پروتئین، ویتامین C، زینک و آب کافی، به تقویت سیستم ایمنی بدن خود کمک کنید. در صورتی که به بیماریهای زمینهای همچون دیابت مبتلا هستید، حتما میزان قند خون را در محدوده کنترل شده نگه دارید تا مانع از ترمیم زخمها نشود.
7. مرحله هفتم؛ پایش روزانه علائم عفونت
حتما باید به صورت روزانه زخم را از نظر علائم عفونت مورد بررسی قرار دهید تا در صورت بروز هر یک از علائم، به سرعت به پزشک یا کلینیک تخصصی درمان زخم مراجعه نمایید.
برای بهبود عفونت بخیه از چه نوع پانسمانی استفاده میشود؟
انواع مختلفی از پانسمان وجود دارند که میتوانند در درمان عفونت بخیه نقش داشته باشند. این پانسمانها بسته به شرایط زخم میتوانند پانسمانهای جاذب یا آنتی باکتریال بوده و محیطی مناسب برای ترمیم بافت آسیب دیده ایجاد کنند. در ادامه انواع این پانسمانها را به شما توضیح میدهیم.
- گاز استریل ساده: این پانسمان سنتی به عنوان یک محافظ اولیه استفاده میشود و میتواند در عفونتهای خفیف نقش داشته باشد؛ اما باید به طور مکرر تعویض شود.
- پانسمانهای آنتی باکتریال: در ساخت این پانسمان از یون نقره استفاده میشود تا با استفاده از خاصیت آنتی باکتریال آن، بتوان عفونت بخیه را به خوبی کنترل کرد. از این پانسمان برای زخمهای دارای ترشح متوسط تا زیاد استفاده میشود.
- پانسمان فومی: این پانسمان میتواند ترشحات زخم را به خوبی جذب کند، به همین دلیل از آن برای زخمهای دارای عفونت متوسط تا شدید استفاده میشود.
- پانسمان آلژینات: این پانسمانها از نوعی جلبک دریایی ساخته شدهاند که میتواند با جذب ترشحات زخم، ماده ژلی تولید کند و محیط را به خوبی مرطوب نگه دارد تا زخم ترمیم شده و التهاب آن کاهش پیدا کند.
- پانسمان هیدروژل: در صورتی که زخم بخیه خشک باشد یا بافت مرده بر روی آن وجود داشته باشد، از این پانسمان جهت دبریدمان زخم استفاده میشود تا شرایط را برای بهبود و ترمیم فراهم کند.
- پانسمان شفاف: این پانسمان برای زخمهای کم خطر و یا مراحل پایانی ترمیم استفاده میشود و گزینه مناسبی برای عفونت فعال نخواهد بود.
نحوه درمان عفونت بخیه در کودکان و سالمندان در خانه
کودکان و سالمندان به دلیل شرایط جسمی حساسی که دارند، باید تحت مراقبت بیشتری قرار گیرند. سیستم ایمنی این دو گروه حساستر بوده و احتمال بروز عفونت در آنها بیشتر خواهد بود؛ به ویژه سالمندانی که به بیماریهای زمینهای همچون دیابت، فشار خون یا مشکلات قلبی و عروقی مبتلا هستند. به همین دلیل بهتر است در صورت مشاهده هرگونه علائم عفونت بخیه در این دو گروه، از هرگونه اقدام خودسرانه پیشگیری کرده و به کلینیک تخصصی زخم در تهران، همچون کلینیک جینا مراجعه نمایید تا متخصصان و درمانگران حرفهای به زخم آنها رسیدگی نمایند. همچنین میتوانید از خدمات درمان عفونت بخیه در منزل این مجموعه نیز بهرهمند شوید تا بدون نیاز به مراجعه حضوری به کلینیک، سالمند یا کودک شما در محیط گرم و آرام منزل خود، خدمات درمانی لازم را دریافت نمایند. برای کسب اطلاعات بیشتر کافی است با ما تماس بگیرید.
چگونه میتوان از بروز عفونت بخیه پس از جراحی جلوگیری نمود؟
برای آنکه از بروز عفونت بخیه پس از جراحی و یا پیشرفت آن هنگام انجام درمان خانگی جلوگیری نمایید، باید حتما نکات مراقبتی زیر رعایت شوند:
- حتما پیش از لمس زخم دستهای خود را کاملا با آب و صابون شستشو دهید و از محلولهای ضدعفونی کننده استفاده کنید.
- پانسمان زخم را به طور منظم و طبق دستور پزشک تعویض نمایید و وسایل را پیش از استفاده بر روی زخم کاملا استریل کنید.
- محل بخیه باید حتما خشک و تمیز نگه داشته شود تا محیطی مناسب برای رشد باکتریها ایجاد نشود.
- از دستکاری بخیه، لمس مکرر و یا کندن پوستهایی که بر روی زخم ایجاد شده است خودداری کنید.
- حتما داروهای تجویز شده را به صورت منظم مصرف نموده و به صورت خودسرانه آنها را قطع نکنید.
- با رعایت رژیم غذایی سالم و مقوی، سیستم ایمنی بدن خود را تقویت کرده و به روند ترمیم زخم سرعت ببخشید.
- در صورتی که به بیماریهای زمینهای دچار هستید و یا سیگار میکشید، حتما آن را مدیریت کنید تا از عفونت بخیه پیشگیری شود.
- حتما در زمان تعیین شده به پزشک مراجعه نمایید تا بخیه شما را بررسی نماید.
- برای پانسمان زخم بخیه، باید از پانسمانی استفاده کنید که با شرایط زخم (خشک یا دارای ترشح بودن آن) هماهنگ باشد.