همه ما ممکن است در طول زندگی، در برخی برهههای زمانی کم شدن انرژی، تشنگی بیشتر نسبت به سایر مواقع و یا خستگی بسیار از کار و زندگی را تجربه کنیم. اما در برخی موارد ممکن است پشت همین نشانههای ساده، یک بیماری مانند دیابت پنهان وجود داشته باشد. این بیماری بدون سر و صدا بدن را درگیر کرده و تا زمانی که دیر نشده است، هیچ علامت جدی از خود نشان نمیدهد. با توجه به اهمیت شناخت این بیماری و پیشگیری از بروز آن، ما در این مطلب به معرفی دیابت خاموش، علت ابتلا به این بیماری، علائم و عوارض دیابت خاموش میپردازیم تا شما بتوانید به خوبی با آن آشنا شده و سلامت خود را آگاهانه مدیریت کنید. این راهنما میتواند یک نقطه شروع مطمئن برای شما باشد؛ پس با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.
دیابت خاموش چیست و چرا افراد به آن مبتلا میشوند؟
زمانی که میزان قند خون فرد به طور غیرطبیعی افزایش پیدا میکند، اما علائم واضح و قابل توجهی از خود نشان نمیدهد، به این شرایط دیابت خاموش گفته میشود. دیابت خاموش در واقع اصطلاحی است که برای توصیف این حالت به کار میرود و در برخی موارد آن را قاتل خاموش نیز مینامند؛ زیرا این بیماری دیابت معمولا به تدریج شکل گرفته و فرد تا مدت زمان طولانی متوجه تغییرات بدن خود نمیشود. بدین صورت در سکوت به اعضای بدن از جمله چشمها، کلیهها، اعصاب و قلب آسیب وارد میشود.
اصلیترین علت دیابت خاموش، مقاومت بدن به انسولین است که بدن به انسولین تولید شده پاسخی نمیدهد و قند در خون باقی مانده و به تدریج بالا میرود. در واقع این بیماری نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، رفتاری و محیطی است که در ادامه دلایل اصلی آن را برای شما توضیح میدهیم.
- چاقی و اضافه وزن: بافت چربی اضافی در بدن، به ویژه در ناحیه شکم، یکی از محرکهای بسیار مهم در مقاومت بدن به انسولین است. افرادی که BMI بالایی دارند بیشتر در معرض ابتلا هستند.
- کمتحرکی و سبک زندگی نشسته: کمبود فعالیت بدنی باعث میشود که مصرف قند توسط عضلات کاهش پیدا کرده و قند خون افزایش پیدا کند.
- تغذیه نامناسب و پر کربوهیدرات: با مصرف زیادی شیرینی، نان و برنج سفید، غذاهای فراوری شده و نوشابهها، قند خون به سرعت اضافه شده و برای جذب سریع آن به پانکراس فشار بیشتری وارد میشود.
- زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی: اگر والدین یا خواهر و برادر فرد به دیابت نوع 2 مبتلا باشند، احتمال بروز این بیماری در فرد نیز بیشتر خواهد شد.
- استرس و خواب ناکافی: داشتن استرس برای مدت زمان طولانی و بیخوابی، هورمونهای استرس را افزایش داده و موجب بروز اختلال در عملکرد انسولین میشود.
- ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS): سندرم تخمدان پلی کیستیک در خانمها، مقاومت بدن به انسولین را افزایش داده و در نتیجه موجب بروز دیابت خاموش میشود.
- فشار خون بالا و چربی خون بالا: بیماریهای زمینهای همچون فشار خون و چربی خون بالا نیز بدن را در برابر انسولین مقاوم نموده و احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش میدهند.
آشنایی با علائم و نشانههای دیابت خاموش
دیابت خاموش در واقع به بیعلامتی معروف است و در اغلب موارد علائم واضحی نشان نمیدهد، به همین دلیل در بسیاری از افراد تا زمانی که قند خون بسیار بالا نرود، با نشانههای ظاهری قابل تشخیص نخواهد بود. با این حال ممکن است بدن برخی علائم خفیف اما هشداردهنده را نشان دهد که نادیده گرفتن آنها پیشرفت بیماری و آسیبهای جدی را به همراه خواهد داشت. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- احساس تشنگی بیش از حد: زمانی که قند خون بالا بوده و جذب نمیشود، بدن برای دفع آن نیاز به آب بیشتری دارد. به همین دلیل بیمار احساس تشنگی مداوم و غیرعادی خواهد داشت.
- دفع ادرار مکرر: قند اضافی باید از طریق ادرار دفع شود، به همین دلیل حجم بیشتری از مایعات نیاز است تا آن را فیلتر کند. در نتیجه تکرر ادرار به ویژه در شب رخ میدهد.
- خستگی و بیحالی مزمن: مقاومت سلولها به انسولین موجب میشود که قند یا گلوکز کمتری به سلولها وارد شود، در نتیجه سلولها دچار کمبود انرژی شده و فرد احساس کسالت، ضعف و خستگی برای مدت زمان طولانی را تجربه خواهد کرد.
- تاری دید و کاهش تمرکز: افزایش قند خون تغییرات موقتی در عدسی چشم ایجاد میکند که منجر به تاری دید و عدم تمرکز در چشمها میشود.
- افزایش اشتها و گرسنگی مداوم: سلولها انرژی کافی دریافت نمیکنند، در نتیجه مغز دستور گرسنگی میدهد تا با جذب مواد غذایی مورد نیاز، قند کافی جذب شود. به همین دلیل فرد با وجود خوردن غذا، باز هم احساس گرسنگی دارد.
- کاهش وزن به صورت ناخواسته: در برخی افراد ممکن است که بدن برای تامین انرژی مورد نیاز خود، اقدام به سوزاندن چربی و عضلات نماید. بدین صورت وزن فرد بدون ورزش و رژیم کاهش پیدا میکند.
- خشکی دهان و پوست: کم آبی بدن و اختلال در گردش خون باعث میشود که پوست بدن فرد خشک شده، همیشه احساس تشنگی داشته باشد و پوسته پوسته شدن یا ترک پوستی را تجربه کند.
- کند بودن روند ترمیم زخم: قند خون بالا موجب کاهش سیستم ایمنی بدن و بروز اختلال در جریان خون میشود. در نتیجه، خراشها، زخمها و جراحات کوچک با تاخیر بهبود پیدا کرده و در برخی موارد عفونی میشوند.
- خواب آلودگی و اختلال در تمرکز ذهنی: دیابت خاموش میتواند بر عملکرد مغز و ذهن نیز تاثیرگذار باشد. فرد احساس مه ذهنی، کاهش تمرکز یا خواب آلودگی غیر عادی خواهد داشت.
- گزگز، بی حسی و مورمور شدن دست و پا: قند خون بالا به صورت تدریجی به اعصاب محیطی آسیب میزند. این علامت معمولا در مراحل پیشرفتهتر خود را نشان میدهد.
- ابتلا به عفونتهای مکرر: بروز عفونتهای پوستی، قارچی و دستگاه ادراری بسیار شایع بوده و علت آن، بالا بودن قند خون و سیستم ایمنی ضعیف است.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به دیابت خاموش هستند؟
- افراد چاق یا دارای اضافه وزن
- افراد دارای سابقه خانوادگی در دیابت نوع 2
- افراد کمتحرک
- افراد بالای 40 سال
- زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک
- زنان با سابقه دیابت بارداری
- افراد مبتلا به فشار خون و چربی خون بالا
- افرادی که رژیم غذایی نامناسبی دارند
- افراد سیگاری
- افراد دارای استرس شدید یا خواب ناکافی
- افرادی که سابقه بیماریهای قلبی - عروقی دارند
عوارض دیابت خاموش در صورت عدم تشخیص به موقع
عدم تشخیص به موقع دیابت، اعضای داخلی بدن به تدریج آسیب میبینند که در برخی موارد ممکن است غیرقابل برگشت باشند. بالا بودن قند خون برای مدت زمان طولانی میتواند به رگهای خونی، اعصاب، قلب، کلیه و چشمها آسیب رسانده و ریسک بروز مشکلات مزمن را بالا ببرد. به همین دلیل اطلاع از عوارض احتمالی این بیماری به شما کمک میکند که سریعتر اقدام به بررسی وضعیت جسمی خود نموده و در صورت ابتلا به دیابت، آن را کنترل نمایید. از مهمترین عوارض این بیماری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. آسیب دیدن اعصاب یا نوروپاتی دیابتی
بالا بودن قند خون به رشتههای عصبی آسیب میرساند، به همین دلیل فرد ممکن است عوارض زیر را تجربه کند:
- گزگز، بیحسی و مورمور در دست و پا
- دردهای تیرکشنده
- ضعف عضلانی
- کاهش حس در اندامها
2. بیماریهای چشمی و کاهش بینایی
دیابت کنترل نشده به رگهای خونی شبکیه آسیب جدی و شدیدی وارد میکند که منجر به عوارض زیر میشود:
- رتینوپاتی دیابتی
- تاری دید
- آب مروارید و آب سیاه
- نابینایی
3. اختلالات کلیوی یا نفروپاتی دیابتی
دفع قند خون اضافی از طریق ادرار، موجب میشود که به کلیهها برای فیلتر کردن آن فشار زیادی وارد شده و در طول زمان آسیب ببینند. این مشکل باعث عوارض زیر میشود:
- نارسایی کلیه
- احتیاج به دیالیز
- افزایش احتمال فشار خون
4. بیماریهای قلبی و عروقی
دیابت خاموش یکی از عوامل خطر برای بیماریهای قلبی و عروقی است؛ زیرا قند خون بالا موجب تنگ شدن و آسیب دیدن رگهای خونی میشود و جریان خون را مختل میکند. در صورت عدم تشخیص، فرد با عوارض زیر مواجه میشود:
- سکته قلبی
- سکته مغزی
- تنگی عروق
- نارسایی قلبی
5. اختلالات پوستی و زخمهای دیرترمیم
مختل شدن جریان خون و سیستم ایمنی بدن به دلیل قند خون بالا، موجب موارد زیر میشود:
- تاخیر در ترمیم زخمها
- بروز عفونتهای مکرر (مانند عفونت انگشت دست دیابتی)
- زخمهای دیابتی (به ویژه زخم پای دیابتی)
یکی از مهمترین عوارض دیابت، به ویژه دیابت خاموش، زخم پای دیابتی است. در صورتی که دچار زخمهای دیابتی شدید، میتوانید از خدمات درمان زخم پای دیابتی در منزل کلینیک جینا بهرهمند شوید، بدون آن که نیازی به مراجعه حضوری به کلینیک داشته باشید.
6. مشکلات دهان و دندان
قند خون بالا و دیابت کنترل نشده میتواند موارد زیر را به همراه داشته باشد:
- عفونت لثه
- التهاب و خونریزی
- بوی بد دهان
- لق شدن یا از دست دادن دندانها
7. ضعیف شدن سیستم ایمنی و ابتلا به عفونتهای مکرر
بالا بودن میزان قند خون در افراد مبتلا به دیابت، علاوه بر آسیب رساندن به سیستم ایمنی، زمینه رشد میکروبها را نیز فراهم میکند. در نتیجه فرد با عفونتهای مکرر همراه میشود:
- عفونت های قارچی
- عفونتهای ادراری
- عفونتهای پوستی
8. مشکلات جنسی
آسیب دیدن اعصاب و کاهش جریان خون باعث موارد زیر میشود:
- کاهش میل جنسی
- اختلال نعوذ در مردان
- خشکی و درد هنگام رابطه در زنان
آیا دیابت خاموش همان پیشدیابت است؟
خیر. پیش دیابت در واقع مرحلهای است که قند خون بیمار بالاتر از حد طبیعی بوده و هنوز به آستانه تشخیص دیابت نوع 2 نرسیده است. در این شرایط بدن بیمار به انسولین مقاومت نشان داده و به شدت در معرض ابتلا به بیماری دیابت قرار دارد. در دیابت خاموش، فرد عملا به دیابت مبتلا است، اما علائم واضحی از خود نشان نمیدهد و بیمار از ابتلا به آن بیخبر است.
راهکارهای پیشگیری از ابتلا به دیابت خاموش
برای آنکه از ابتلا به دیابت خاموش جلوگیری شود، باید سبک زندگی خود را مدیریت کرده و عوامل خطر را بشناسید تا بتوانید آنها را کنترل نمایید. نکاتی که به پیشگیری از ابتلا به دیابت خاموش کمک بسیاری زیادی میکند، شامل موارد زیر میشوند:
- حفظ وزن سالم: چاقی به ویژه در ناحیه شکم، یکی از بزرگترین عوامل خطر ابتلا به دیابت است که اگر حداقل 5 تا 7 درصد وزن فعلی خود را کاهش دهید، مصرف سبزیجات، پروتئین و فیبر را افزایش داده و غذاهای پرکالری و پرچرب کمتری مصرف کنید، میتواند احتمال ابتلا به آن را به حداقل برسانید.
- فعالیت بدنی مناسب: ورزش کردن حساسیت سلولها به انسولین را افزایش داده و موجب بهبود متابولیسم میشود. با حداقل 150 دقیقه فعالیت هوازی مانند پیاده روی سریع در طول هفته، انجام 2 تا 3 جلسه تمرینات قدرتی و اجتناب از سبک زندگی کمتحرک، میتوان از بروز این بیماری جلوگیری نمود.
- تغذیه سالم و کنترل کربوهیدرات: انتخاب غذاهای سالم نیز در پیشگیری از این بیماری اهمیت بسیاری دارد. بهتر است از مصرف نان و برنج سفید، شیرینیجات و نوشابههای شیرین خودداری کنید غلات کامل، خشکبار سبزیجات برگ سبز، ماهی و میوههای دارای قند کم را جایگزین کنید. وعدههای غذایی کوچکتر و منظمتری داشته باشید و شاخص گلیسمی غذاها را کنترل نمایید.
- مدیریت استرس: استرس مزمن موجب افزایش هورمونهای استرس و اختلال در عملکرد انسولین میشود. برای کنترل آن میتوانید از تمرینات تنفسی، یوگا و مدیتیشن، خواب کافی و برنامهریزی منظم روزانه استفاده کنید.
- خواب کافی و با کیفیت: کم خوابی یا نداشتن خواب منظم با افزایش مقاومت بدن به انسولین همراه است. داشتن 7 تا 8 ساعت خواب شبانه، دوری از موبایل و تلویزیون پیش از خواب و ثابت نگه داشتن ساعت خواب به بهبود متابولیسم بدن کمک میکند.
- ترک سیگار: سیگار موجب افزایش التهاب در بدن شده و عملکرد انسولین را مختل میکند. ترک سیگار یکی از موثرترین اقدامات در کاهش خطر دیابت و بیماران قلبی است.
- کنترل منظم چربی خون و فشار خون: افرادی که فشار خون یا چربی خون بالایی دارند، باید به طور منظم وضعیت خود را کنترل کرده و درمان را به صورت جدی دنبال کنند.
- انجام چکاپهای دورهای: تشخیص زودهنگام بالا رفتن قند خون، یک اقدام کلیدی در پیشگیری از ابتلا به دیابت خاموش است. توصیه میشود که سالی یکبار تست قند خون ناشتا و تست HbA1c را زیر نظر پزشک انجام دهید.
- مدیریت و کنترل PCOS در زنان: زنانی که به سندرم تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند، باید زیر نظر پزشک بوده و با تغییر تغذیه و دریافت درمانهای مناسب آن را کنترل نمایند.
- کاهش مصرف غذاهای فرآوری شده: مصرف فست فود، نوشابه، سوسیس و کالباس، شیرینیهای صنعتی و چیپس را به حداقل برسانید تا سلامتی شما حفظ شود.
دیابت خاموش با دیابت نوع 2 چه تفاوتی دارد؟
با وجود اینکه دیابت نوع 2 و دیابت خاموش با یکدیگر ارتباط نزدیکی دارند، اما مفهوم یکسانی ندارند. دیابت خاموش در واقع میتواند یک توصیف برای مراحل اولیه و بدون علامت دیابت نوع 2 باشد، اما دیابت نوع 2، یک تشخیص پزشکی مشخص با معیارهای دقیق آزمایشگاهی بوده و با نشانههای مشخصی همراه است. زمانی که فرد از ابتلا به دیابت نوع 2 خود آگاه نباشد و این بیماری در حال آسیب زدن به بدن فرد باشد، یعنی به دیابت خاموش مبتلا است.