اسکار پوستی چیست و چه انواعی دارد؟

اسکار پوستی یکی از شایع‌ترین پیامدهای ترمیم زخم و آسیب پوستی در بدن انسان است که می‌تواند در اثر آسیب‌های مانند بریدگی، سوختگی، جراحی یا حتی جوش و آکنه ایجاد شود. اسکار بخش طبیعی از روند ترمیم پوست محسوب می‌شود، اما بسته به شدت آسیب، نوع پوست، نحوه مراقبت از زخم و ژنتیک فرد، می‌تواند ظاهر و شدت آن می‌تواند بسیار متفاوت باشد. برای آنکه بدانید اسکار پوستی چیست، چرا اسکار پوستی ایجاد می‌شود، چه علائم و نشانه‌هایی دارد و یا چگونه می‌توان این عارضه پوستی را برطرف نمود، این مطلب را تا انتها مطالعه نمایید.

اسکار پوستی چیست؟

اسکار پوستی (Scar) در واقع بافت فیبروزی است که جایگزین بافت طبیعی پوست در فرایند ترمیم زخم، آسیب یا التهاب می‌شود. زمانی که بخشی از پوست آسیب می‌بیند، بدن تلاش می‌کند که پوست را به حالت طبیعی خود بازگردانده و زخم بهبود پیدا کند. اما در برخی موارد این فرایند ناقص مانده و بسته به شدت آسیب وارد شده به پوست، انواع اسکار جایگزین پوست سالم می‌شود.

برخلاف تصور افراد، تنها اسکارها پس از بریدگی یا جراحی ایجاد نمی‌شوند. عواملی مانند سوختگی، آکنه شدید، آبله مرغان و حتی گزش حشرات نیز می‌توانند منجر به شکل‌گیری اسکار شوند.

آشنایی با انواع اسکار پوستی

اسکارهای پوستی بر اساس نوع آسیب، شدت، نحوه ترمیم زخم و واکنش بدن، می ‎تواند ظاهرها و ویژگی‌های متفاوتی داشته باشد. شناخت انواع اسکار، نقش مهمی در انتخاب روش درمانی مناسب ایفا می‌کند. رایج‌ترین انواع اسکار پوستی شامل موارد زیر می‌شوند:

اسکار هایپرتروفیک یا برجسته (Hypertrophic Scar)

اسکار برجسته یا برآمده به صورت قرمز و سفت پس از ترمیم زخم ایجاد شده و با کشیدن دست بر سطح پوست، قسمت برجستگی اسکار احساس می‌شود. زمان بهبود این نوع اسکارها متفاوت بوده و در برخی موارد ممکن است با گذشت زمان کوچک‌تر شده و به تدریج بهبود پیدا کنند، اما به طور کلی می‌تواند مدتی طول بکشد. اسکار هیپرتروفیک می‌تواند در هر نقطه‌ای از بدن ایجاد شود، اما بیشتر در نواحی زخم‌های عمیق، تحت فشار یا تحریک ایجاد می‌شود.

اسکار کلوئید (Keloid Scar)

اسکار کلوئید، مانند اسکار هیپرتروفیک، نوعی اسکار برجسته است که پس از بهبود زخم‌ها ایجاد می‌شود. اما تفاوت اصلی آن با اسکار هیپرتروفیک در این است که فقط در محل زخم باقی نمی‌ماند و می‌تواند فراتر از ناحیه آسیب دیده رشد کند. اسکارهای کلوئید می توانند بزرگ، سفت، براق و به رنگ صورتی یا بنفش باشند که ممکن است با خارش یا درد نیز همراه باشند و اغلب در نواحی مانند لاله ی گوش، قفسه سینه و شانه ها ظاهر می شوند. کلوئید ها بیشتر در افراد با پوست تیره و زمینه ژنتیکی مشاهده می شوند.

اسکار آتروفیک یا فرورفته (Atrophic Scar)

اسکار فرورفته نوعی زخم است که به شکل گودال بر سطح پوست به وجود آمده و رنگ تیره‌تری دارد. این نوع اسکار معمولا در اثر ابتلا به آبله مرغان، سالک و جوش‌های بسیار عمیق و چرکی، و یا دستکاری این جوش‌ها ایجاد می‌شود. اسکارهای آتروفیک بر اثر از دست رفتن بافت پوست و یا چربی زیر جلدی به وجود می آیند و انواع مختلفی دارند.

اسکار کششی یا انقباضی (Contracture Scar)

اسکار انقباضی اغلب بر اثر آسیب‌های شدید مانند سوختگی ایجاد شده و در این حالت لبه‌های اطراف پوست آسیب دیده به حالت منقبض درمی‌آیند و اندازه پوست صدمه دیده کاهش پیدا می‌کند. پوست این اسکار با کشیدگی همراه بوده و در حرکت بافت‌های اطراف خود محدودیت ایجاد می‌کند و در موارد شدید نیاز به درمان های تخصصی دارند.

اسکار صاف یا کشیده (Flat/Stretched Scar)

اسکار صاف معمولا در ابتدا برجسته است، اما با گذر زمان باریک و هم راستا با بریدگی ایجاد شده یا پوست اطراف می‌شود. به طور معمول رنگ این اسکار تیره‌تر یا روشن‌تر از سطح پوست است. اگر بخیه‌ها یا ترمیم زخم به دستی انجام شود، این اسکار با گذر زمان محو شده یا بسیار کمرنگ می‌شود.

اسکار جراحی (Surgical Scar)

اسکار های جراحی پس از برش های جراحی ایجاد می شوند و ظاهر آن ها بستگی به فرآیند ترمیم و مراقبت دارد. این اسکار ها ممکن است به اشکال مختلفی از جمله خطی، پهن یا برجسته ظاهر شوند. در برخی موارد، اسکار ها می توانند به صورت هایپرتروفیک یا کلوئیدی درآیند که نیاز به درمان ویژه دارند.

چرا بر روی پوست صورت یا بدن اسکار ایجاد می‌شود؟

به طور کلی اسکارها بخشی از پاسخ طبیعی بدن به آسیب‌های پوستی هستند. فاکتورهای مختلفی می‌توانند منجر به آغاز فرایند ترمیم در بدن به صورت خودکار شوند و در صورت ناقص ماندن این فرایند، اسکار را به وجود آورند. به طور کلی دلایل ایجاد اسکار می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• بروز آسیب‌های فیزیکی (جراحت، سوختگی، زخم)

• بیماری‌های پوستی (آکنه، آبله مرغان، سالک)

• عوامل ژنتیکی

• نوع و رنگ پوست (پوست‌های تیره بیشتر در معرض ایجاد اسکار کلوئیدی قرار دارند)

• افزایش سن و کاهش توانایی ترمیم پوست

• نوع تغذیه

• وضعیت هورمونی فرد

• مراقبت نامناسب از زخم

• عفونت و التهاب مزمن

علائم و نشانه‌های اسکار پوستی

علائم اسکار بسیار متنوع بوده و هر نوع اسکاری می‌تواند علائم و نشانه‌های خاص خود را داشته باشد. به طور کلی، علائم اسکار پوستی شامل موارد زیر می‌شوند:

• تغییر در رنگ پوست ناحیه آسیب دیده

• برجستگی یا فرورفتگی در سطح پوست

• احساس درد یا خارش در ناحیه پوست جدید

• ایجاد بافت سخت‌تر از پوست طبیعی یا نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر

• کاهش عملکرد ناحیه آسیب دیده

• تغییر در بافت پوست

برای درمان اسکار پوست چه باید کرد؟

برای درمان اسکار پوستی ابتدا باید به یک متخصص مراجعه نمایید تا با بررسی وضعیت پوست شما و تشخیص نوع اسکار ایجاد شده، بهترین روش درمان را برای شما تجویز نماید. علاوه بر این، مدت زمانی که از ایجاد اسکار گذشته و سن فرد نیز بر انتخاب روش درمان مناسب تاثیرگذار است.

شما می‌توانید برای بررسی اسکارهای پوستی صورت یا بدن خود و دریافت مشاوره رایگان، به مجموعه جینا مراجعه نموده و سپس بهترین درمان را متناسب با شرایط خود دریافت نمایید. در این جلسه مشاوره پوست شما به طور کامل معاینه شده و شرایط جسمی و سن شما مورد بررسی قرار می‌گیرد تا روش درمان ایده‌آل را برای رسیدن به پوستی سالم و زیبا برای شما انتخاب کنند.

همچنین شما می‌توانید هر یک از این روش‌های تخصصی اسکار را به صورت ترکیبی استفاده نموده و بسته به نوع اسکار، پلن پیشنهادی تراپیست جینا کلینیک می‌تواند ترکیبی از روش‌های زیر می‌‎باشد. روش‌‎های درمان اسکار صورت یا بدن را می‌توان به دو نوع کلی تقسیم نمود:

درمان موضعی برای اسکار پوستی

در کلینیک تخصصی جینا، برای درمان اسکارهای پوستی یک پماد ترکیبی ویژه و کاملا اختصاصی تهیه شده است که با فرمولی معجزه‌آسا و عملی، به صورت موضعی برای هر نوع اسکار تجویز می‌شود. این پماد با ترکیبات منحصر به فرد و اثرگذاری بالا، به بازسازی پوست کمک کرده و ظاهر اسکار را به طرز چشمگیری بهبود می‌بخشد. اگر به دنبال راهی موثر برای از بین بردن جای زخم یا اسکار قدیمی هستید، کلینیک جینا راه حل شماست.

درمان پزشکی برای اسکار پوستی

برای درمان پزشکی اسکار پوستی توسط کلینیک جینا، از روش‌های بسیار متنوعی استفاده می‌شود که انتخاب روش مناسب برای اسکار شما، بر عهده پزشک بوده و متناسب با شرایط اسکار، مدت زمان اسکار، نوع اسکار و میزان عمق آن انجام می‌شود. از روش‌های موثر و بی‌خطر این کلینیک برای درمان اسکار صورت و بدن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

درمان های تهاجمی

1. کورتون تراپی (Corticosteroid Therapy)

کورتون یا کورتیکواستروئید به داروهای ترکیبی گفته می‌شود که مصرف آن‌ها کاهش تولید برخی مواد شیمیایی در بدن را به همراه داشته و سطح التهاب را کاهش می‌دهند. در این روش داروهای کورتونی به ناحیه اسکار تزریق می‌شود تا التهاب آن کاهش پیدا کرده، رشد بیش از حد بافت اسکار مهار شده و اسکارهای برجسته مانند کلوئید یا هایپرتروفیک کوچک‌تر شوند.

2. کرایوسرجری (Cryosurgery)

این روش که سرما درمانی نیز شناخته می‌شود، یک روش غیر تهاجمی است که با انجماد و تخریب بافت‌های غیرطبیعی پوست، می‌تواند اسکار را از بین ببرد. کرایوسرجری بیشتر برای اسکارهای برجسته یا گوشت اضافه کاربرد داشته و به کاهش حجم و بهبود ظاهر آن کمک می‌کند.

3. سابسیژن (Subcision)

این روش نوعی روش مکانیکی است که در آن از یک سوزن مخصوص استفاده می‌شود تا با فرو بردن در ناحیه اسکار، چسبندگی بافت اسکار به لایه‌های زیریم پوست را آزاد کند. سابسیژن می‌تواند یک روش درمان کاربردی و موثر برای درمان اسکارهای فرورفته یا آتروفیک همچون جای جوش یا آکنه باشد.

4. لیزر تراپی (Laser Therapy)

با استفاده از لیزر می‌توان سطح پوست را بازسازی کرد، قرمزی ناحیه زخم را کاهش داد، رنگ پوست تغییر کرده را به حالت اول بازگرداند و بافت اسکار را بهبود بخشید. انواع روش‌های مختلف مانند لیزر فرکشنال یا CO2 نیز برای لیزر تراپی وجود دارند که بر اساس نوع اسکار انتخاب می‌شوند.

5. پلاسما تراپی (Plasma Therapy یا Plasma Pen)

با استفاده از یک دستگاه پیشرفته که جریان‌های الکتریکی تولید می‌کند، گازهای هوا را یونیزه کرده و پلاسما تولید می‌شود تا به کمک این پلاسما، سلول‌های سطحی پوست را تحریک به بازسازی نماید. از این روش برای اسکارهای سطحی و لیفت پوست استفاده می‌شود.

6. فتوتراپی (Phototherapy)

در این روش، از نورهای خاص مانند آبی یا قرمز برای کاهش التهاب و کمک به ترمیم پوست در اسکارهای التهابی یا آکنه‌ای استفاده می‌کنند.

7. کربوکسی تراپی (Carboxytherapy)

در کربوکسی تراپی با تزریق گاز CO2 به زیر پوست، جریان خون افزایش پیدا کرده و پوست را به تولید کلاژن تحریک می‌کند تا ظاهر اسکارها یا تیرگی‌ها بهبود پیدا کند.

8. میکرونیدلینگ (Microneedling)

در این روش با استفاده از سوزن‌های بسیار ریز، سوراخ‌های میکروسکوپی بر روی پوست ایجاد کرده و باعث تحریک پوست می‌شوند تا کلاژن خود را بازسازی کرده و تولید این پروتئین را از سر بگیرد.

9. مزونیدل (Mesotherapy + Needling یا Mesoneedle)

این روش در واقع ترکیبی از مزوتراپی و میکرونیدلینگ است که همزمان با تحریک پوست توسط سوزن، مواد مغذی و تقویتی نیز به لایه‌های میانی پوست تزریق می‌شوند تا عملکرد پوست در ترمیم جای زخم یا آسیب پوستی را بهبود ببخشند.

10. PRP/PRF (پلاسما غنی از پلاکت/فیبرین)

در روش PRP از پلاکت‌های غلیظ‌شده خون خود فرد استفاده می‌شود تا پوست را به بازسازی تحریک کرده و اسکارها بهبود پیدا کنند. روش PRF نسخه پیشرفته‌تر روش PRP است که با آزادسازی طولانی‌تر فاکتورهای رشد نسبت به روش PRP، باعث می‌شود ترمیم پوست و درمان اسکار بهتر انجام شود.

11. درمان‌های برگرفته از سلول‌های بنیادی

در این روش درمانی از عصاره یا فرآورده‌های مشتق از سلول‎های بنیادی استفاده می‌شود تا فرایند ترمیم و بازسازی پوست را تقویت کرده و درمان اسکار پوستی را سرعت ببخشند. این روش هنوز در حال توسعه است، اما نتایج امیدوارکننده‌ای دارند.

12. TCA (یا Trichloroacetic Acid Peel)

این روش در واقع لایه برداری شیمیایی است که با استفاده از اسید TCA انجام می‌شود تا بتوان لایه‌های آسیب دیده سطح پوست را از بین برده و پوست را تحریک به کلاژن سازی کند. در غلظت‌های پایین، این روش برای اسکارهای سطحی و در غلظت‌های بالا برای اسکارهای عمیق‌تر کاربرد دارد.

13. PDL (یا Pulsed Dye Laser)

PDL نوعی لیزر تخصصی است که برای درمان اسکارهای قرمز یا عروقی همچون اسکارهای تازه یا هایپرتروفیک استفاده می‌شد. این لیزر می‌تواند قرمزی و التهاب پوست را کاهش داده و ظاهر اسکار را بهبود دهد.

درمان های غیر تهاجمی

1. ورقه های ژل سیلیکونی(Silicone Gel Sheeting)

استفاده از ورقه های سیلیکونی بهترین گزینه اولیه است. ورقه های سیلیکونی با ایجاد محیطی مرطوب و اعمال فشار ملایم، به طور موثری ضخامت، قرمزی و خارش اسکار را کاهش می دهند. مطالعات بالینی متعدد، اثربخشی این روش را تایید کرده اند.

2. درمان فشاری(Pressure Therapy)

درمان فشاری برای اسکار های وسیع مناسب است. پانسمان های فشاری مخصوص با اعمال فشار یکنواخت، از رشد بیش از حد بافت اسکار جلوگیری می کنند. این روش به ویژه برای بیماران سوختگی بسیار مفید است.

روش‌های پیشگیری از اسکار پوستی

برای پیشگیری از ایجاد اسکار پوستی می‌توان از روش‌های زیر استفاده نمود:

• درمان سریع و اصولی زخم: اولین و مهمترین اقدام برای جلوگیری از ایجاد اسکار پوستی، تمیز نگه داشتن و درمان سریع آن است. به پزشک یا متخصص مراجعه کرده و از روش‌های مناسب برای درمان نمودن زخم، جراحت یا آکنه ایجاد شده بهره‌مند شوید.

• پوشاندن مناسب تمیز نگه داشتن زخم: زخم خود را باید با آب و شوینده ملایم شسته و ضدعفونی نمایید تا از بروز عفونت جلوگیری شود. سپس زخم را با پانسمان استریل و مرطوب بپوشانید و از خشکی بیش از حد آن جلوگیری کنید.

• خودداری از کندن پوست تازه ایجاد شده بر روی زخم: کندن پوست یا دَلَمه ایجاد شده بر روی زخم، در فرایند طبیعی ترمیم اختلال ایجاد کرده و احتمال به وجود آمدن اسکار را افزایش می‌دهد. اجازه دهید بدن به طور طبیعی دلمه را از بین ببرد.

• استفاده از کرم ها یا پمادهای ترمیم کننده: جینا کلینیک بهترین و موثرترین پماد برای درمان انواع اسکار پوستی را با فرمول تخصصی تهیه کرده است که با استفاده از آن در مدت زمان کوتاهی، تغییرات ظاهری اسکارهای خود را مشاهده خواهید کرد.

• محافظت در برابر نور خورشید: قرار گرفتن زخم در معرض اشعه ماورا بنفش خورشید باعث تیره شدن و واضح شدن اسکار می‌شود. بهتر است پس از بهبود نسبی، حتما از ضد آفتاب با SPF مناسب بر روی محل استفاده نمایید.

• ماساژ دادن ملایم اطراف و ناحیه در حال ترمیم: ماساژ دادن ملایم و آرام اطراف و روی ناحیه درحال ترمیم با کرم‌های مناسب، باعث بازآرایی بهتر کلاژن و کاهش ضخامت یا سفتی اسکار می‌شود. این کار باید تنها پس از بسته شدن کامل زخم و با توصیه پزشک انجام شود.

• جلوگیری از ایجاد فشار یا کشش روی زخم: در نواحی مفصلی یا مناطقی که حرکت زیادی دارند، کشش پوست میتواند باعث گسترش یا ضخیم شدن اسکار شود. بستن زخم به شکل مناسب یا استفاده از چسب‌های کششی می‌تواند کمک کننده باشد.

• داشتن تغذیه سالم و نوشیدن آب کافی: مصرف مواد مغذی حاوی ویتامین C، روی (زینک) و پروتئین برای ترمیم پوست بسیار اهمیت دارد. همچنین نوشیدن آب کافی باعث حفظ طراوت و انعطاف‌پذیری پوست می‌شود.

نکاتی که باید درباره اسکار صورت و بدن بدانید

• از نشانه های اولیه اسکار می‌توان به تغییر رنگ پوست (تیره‌تر یا روشن‌تر شدن) در ناحیه آسیب دیده اشاره کرد.

• در اغلب موارد، اگر زخم زودتر درمان شود، از بروز اسکار جلوگیری می‌کند یا عمق آن کمتر، و سرعت برطرف شدن آن بیشتر می‌شود.

• نوع اسکار ایجاد شده در افراد می‌تواند در سنین مختلف متفاوت باشد.

• نوع پوست طبیعی فرد نیز می‌تواند بر نوع اسکار ایجاد شده تاثیرگذار باشد.

• برخی از اسکارها می‌توانند به صورت ارثی ایجاد شوند.

بهترین زمان برای درمان اسکار چه زمانی است؟

بهترین زمان برای درمان اسکارها، زمانی است که زخم، جوش یا آسیب ایجاد شده تازه ترمیم شده و هنوز تیره نشده است.

چه نوع پوست‎هایی مستعد اسکار هستند؟

به طور معمول پوست‌هایی که مستعد آکنه و جوش هستند، بیشتر از سایر افراد در معرض ایجاد اسکار پوستی قرار دارند. همچنین باید تاثیر ژنتیک را نیز در این باره در نظر گرفت.